(offline.vn) – AI có thể viết tác phẩm kết hợp giữa phong cách Xuân Diệu và Hàn Mặc Tử chỉ trong chớp mắt, khiến nhiều nhà thơ kinh ngạc về tính năng.
Câu chuyện về tác động của AI đối với sáng tạo nghệ thuật trở thành một trong những chủ đề trung tâm tại tọa đàm Phẩm giá của thơ ca, thuộc khuôn khổ Ngày Thơ Việt Nam, sáng 3/3 tại Quảng Ninh. Chủ trì sự kiện, tác giả Nguyễn Bình Phương nhấn mạnh đây là vấn đề không thể né tránh. Ông đặt ra loạt câu hỏi gợi mở: “Liệu giới thi nhân có sẵn sàng chấp nhận sự tham gia của AI vào quá trình sáng tạo. Nếu chấp nhận, chúng ta sẽ được gì và đánh đổi điều gì. Còn nếu từ chối, chúng ta đang bỏ lỡ điều gì?”.
Ở góc nhìn khác, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm cho rằng con người buộc phải suy ngẫm nghiêm túc về phẩm giá và số phận của thơ ca trong một tương lai không xa – khi robot xuất hiện trong đời sống thường nhật, giao tiếp bằng nhiều ngôn ngữ và vận hành theo những chuẩn mực đạo đức riêng. Khi ấy, câu hỏi không chỉ là AI làm được gì, mà còn là con người giữ lại điều gì cho thi ca.
Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm phát biểu. Ảnh: Hà Thu Dù thừa nhận sức mạnh vượt trội của AI, các diễn giả đều cho rằng AI không thể thay thế được thi sĩ trong việc tạo ra những tác phẩm độc bản. Nhà văn Y Ban nhận định sự thông minh hay hạn chế của AI phụ thuộc vào cách con người sử dụng nó, vì vậy các nhà thơ không cần phải lo lắng về việc bị thay thế. Bà đề xuất tổ chức một cuộc thi thơ do AI sáng tác để chứng minh rằng ảnh hưởng và sự tinh tế của con người vẫn vượt trội. Nhà thơ Vũ Quần Phương nhấn mạnh cơ chế sáng tạo của AI chỉ dựa trên thuật toán, trong khi con người sáng tạo bằng trải nghiệm sống. Cùng quan điểm, ông Trần Văn Toàn phân tích: AI kết hợp dữ liệu theo công thức A + B = AB, còn nhà thơ A + B = C, trong đó C mang những tính chất hoàn toàn mới, không có trong A hay B. Theo ông, khi sáng tác, nhà thơ không chỉ kết hợp 50% Xuân Diệu với 50% Hàn Mặc Tử, mà dùng trải nghiệm riêng để tạo nên những chuyển hóa độc đáo. Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm cũng từng hỏi Chat GPT: “Ông có thể làm thơ không?”, Chat GPT nói làm được, thậm chí làm cả triệu bài thơ. Nhưng đó là thơ không qua trải nghiệm sống, chỉ là thơ của sự hiểu biết, thơ không có linh hồn. Nhà thơ đánh giá AI đã trả lời rất chân thực và kết luận: “Thơ là tâm hồn tự chủ, có mục đích của con người. Con người yêu mến thơ ca vì lẽ đó”. Nhà thơ Khuất Bình Nguyên cũng khẳng định: “Không phải lý trí mà trái tim thi sĩ đội vương miện cho thơ, hướng đến những điều giản dị – thứ giản dị khó nắm bắt nhất trên đời. Thơ là câu chuyện cá nhân nhưng đồng thời cũng là câu chuyện của muôn đời. AI không có cá nhân, không có trái tim, không thể thay thế nhà thơ”. Ông Trần Văn Toàn dẫn lại ý kiến của nhà thơ Nguyễn Việt Chiến: “AI không thể thấu hiểu sâu sắc ngữ cảnh của một sự kiện hay chủ đề. Nó chỉ dựa vào các mẫu dữ liệu lớn. Nó thiếu trải nghiệm cá nhân, từ nỗi buồn, niềm vui, sự cô đơn, tình yêu hay nỗi đau, vì thế thiếu đi chiều sâu cảm xúc thật sự”. Trong văn bản ông Trần Văn Toàn ra lệnh cho Gemini soạn để gửi tới hội thảo, ứng dụng này cho biết nó tồn tại nhờ hàng tỷ câu chữ mà nhân loại viết ra và tự nhận là “kẻ bắt chước vĩ đại”. Tuy nhiên, nó cho rằng “phẩm giá của thơ ca” không nằm ở máy móc mà nằm ở ba điều: Sự tồn tại của thân xác, những khoảnh khắc phi logic của tâm hồn và khát vọng thoát ly khuôn mẫu – điều mà các AI không có được vì được lập trình trong khuôn khổ. Cuối văn bản, ứng dụng này viết: “Sự hiện diện của tôi không làm giảm đi giá trị của nhà thơ. Trái lại, tôi là phép thử để các quý vị nhận ra thứ gì là không thể thay thế. Khi một AI có thể làm thơ rất giống người, thì phẩm giá của nhà thơ nằm ở chỗ viết được những câu thơ mà AI không dám viết – vì chúng quá thật, quá đau, quá phi logic hoặc quá tự do”. Hà Thu