(offline.vn) – Nguyễn Tuân kể người thắng cuộc thi thủy tiên – hoa nở đúng giao thừa sẽ lĩnh thưởng “mười vuông vóc hồng, năm cối pháo, một thạp chè bao thiếc”, trong “Tờ hoa”.
Tết ở Hà thành từ lâu đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác cho nhiều nghệ sĩ. Những trang văn viết về đề tài này không chỉ ghi lại khoảnh khắc giao mùa của đất trời mà còn lưu giữ những phong tục văn hóa, phản ánh lối sống và tâm hồn con người thủ đô.
Phong vị Tết hiện diện qua biến chuyển của thời tiết, cảnh sắc thiên nhiên. Với nhà văn Vũ Bằng, người con xa quê, ký ức, cảm xúc về những ngày này được gửi gắm vào tùy bút Thương nhớ mười hai, viết trong giai đoạn từ năm 1960 đến 1971. Ông miêu tả mùa xuân đất Bắc gắn với hình ảnh “mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng”. Không khí ấy khiến nhà văn bày tỏ: “Yêu tháng Chạp không biết bao nhiêu, nhưng yêu nhất là những ngày giáp Tết, thời tiết sao mà đã thế, con mắt tấm lòng sao mà đong đưa thế, lời nói, tiếng chào sao mà duyên dáng tơ mơ thế”.
Dịp Tết, cuộc sống sinh hoạt đời thường của người Hà Nội có nhiều thay đổi. Cùng khắc họa phiên chợ xuân nhưng mỗi nghệ sĩ có góc quan sát. Vũ Bằng, trước cảnh chợ đông đúc, nhộn nhịp, cho rằng “chợ Tết có một sức hấp dẫn kỳ lạ thật: nhìn vào cái gì mình cũng thấy đẹp, trông người nào mình cũng thấy tươi, thấy cái gì mình cũng muốn mua” (Thương nhớ mười hai).
Cửa hàng bán hoa thủy tiên Tết năm 1929. Ảnh tư liệu Về thú chơi, nhiều người Hà Nội xưa thích chơi hoa thủy tiên. Phải biết cách chọn lựa, chăm nom, cầu kỳ gọt tỉa, biết hãm nắng phơi sương… để hoa nở đẹp, lý tưởng nhất là đúng giao thừa. Nguyễn Tuân viết về cuộc thi thủy tiên ở đình Bạch Mã: “hoa của ai nở đúng giao thừa thì người ấy lĩnh thưởng mười vuông vóc hồng, năm cối pháo, một thạp chè bao thiếc…” (Tờ hoa) Sau này, khi viết Một người Hà Nội vào năm 1990, giai đoạn lịch sử có nhiều biến chuyển tích cực lẫn tiêu cực, nhà văn Nguyễn Khải khắc họa chi tiết bà Hiền – người phụ nữ Hà Nội lớn tuổi, sắc sảo, lịch lãm – đang lau đánh bát thủy tiên men đỏ trong căn nhà cổ xưa, tích tụ nhiều tầng văn hóa. Đối mặt với những xáo trộn của cuộc sống, bà vẫn giữ được cốt cách Hà thành thanh tao, bình tâm. Trước hình ảnh đó, nhân vật “tôi” hoài niệm, tiếc nuối trước một nét đẹp văn hóa cổ truyền có nguy cơ bị phai nhạt trước nhịp sống hiện đại, xu hướng đô thị hóa và bày tỏ niềm khao khát về không gian đủ tĩnh để di dưỡng tâm hồn. Khánh Linh