(offline.vn) – “Đèn không hắt bóng” và “Thành trì”, một cuốn dạy tôi về sự điềm tĩnh của lương tâm, cuốn còn lại dạy tôi về dũng khí của lương tâm.
* Bài cảm nhận cho chuyên mục “Cuốn sách tôi yêu”
Với tôi, Đèn không hắt bóng của Junichi Watanabe và Thành trì của A. J. Cronin là hai cuốn như thế. Tôi đọc Đèn không hắt bóng trước, rồi vài năm sau mới đến với Thành trì. Ban đầu, tôi nghĩ đó chỉ là hai tiểu thuyết y khoa nổi tiếng của Nhật Bản và Anh quốc. Nhưng càng suy ngẫm, tôi càng nhận ra: Chúng không đứng song song – chúng bổ túc cho nhau như những mảnh ghép dần hoàn chỉnh bức tranh nghề y.
Một cuốn dạy tôi về sự điềm tĩnh của lương tâm.
Cuốn còn lại dạy tôi về dũng khí của lương tâm.
Ánh sáng không hắt bóng
Bản Việt tiểu thuyết “Thành Trì” của nhà văn người Scotland – A.J. Cronin (1896-1981) – do nhà xuất bản Trẻ ấn hành. Ảnh: NXB Trẻ Nếu Đèn không hắt bóng là câu chuyện của sự điềm tĩnh, thì Thành trì là câu chuyện của xung đột. Andrew Manson bước vào nghề với lý tưởng trong sáng, rồi từng bước bị cuốn vào danh vọng và tiền bạc. Nhưng cao trào của tác phẩm là khi anh đứng trước hội đồng y sĩ, bị truy cứu vì hợp tác với một người ngoài ngành để thực hiện phương pháp bơm khí màng phổi cứu bệnh nhân lao. Trong buổi biện hộ ấy, anh không chỉ bảo vệ một phương pháp điều trị. Anh đặt lại nền tảng của cả hệ thống. Anh hỏi họ có biết Louis Pasteur là ai không – một nhà khoa học không phải bác sĩ nhưng đã cứu sống vô số con người. Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn lại nằm ở một đoạn khác. Manson thừa nhận rằng ngay khi nhận bằng bác sĩ, anh đã trở thành “một người nguy hiểm cho xã hội” – vì trong tay anh là quyền lực can thiệp vào sự sống, trong khi kiến thức thực sự còn hạn chế, kinh nghiệm còn non nớt. Đó không phải là sự khiêm tốn xã giao. Xã hội trao cho bác sĩ một đặc quyền lớn lao: Được chạm vào thân thể và sinh mạng người khác. Nhưng nếu hệ thống đào tạo chỉ cung cấp những mảnh kiến thức rời rạc, vài công thức, vài đơn thuốc, mà không dạy cách hoài nghi chính mình, thì quyền lực ấy có thể trở thành nguy hiểm. Khoảnh khắc Manson gọi mình “nguy hiểm” chính là khoảnh khắc anh trưởng thành. Vì anh đã nhận ra giới hạn của mình. Khác với Naoe, Manson không lặng lẽ. Anh bùng nổ. Anh nói ra điều mà nhiều người nghĩ nhưng không dám nói – rằng hệ thống đào tạo y khoa cần được cải tổ, rằng danh xưng không đủ để bảo đảm năng lực, và rằng sự tự mãn mới là mối đe dọa lớn nhất của nghề nghiệp này. Nếu Naoe dạy tôi về phẩm giá trong im lặng, thì Manson dạy tôi về sự trung thực trí tuệ trước chính mình. Hai con đường, một giá trị Khi đọc riêng từng cuốn, tôi thấy mình nghiêng về sự điềm tĩnh của Naoe. Nhưng càng sống lâu trong nghề, tôi hiểu rằng có những tình huống, sự im lặng không còn đủ. Naoe dạy tôi giữ phẩm giá trong im lặng. Một người đối diện cái chết của chính mình. Nhưng cả hai đều phải trả lời một câu hỏi giống nhau: bác sĩ là ai khi không còn lớp áo danh xưng bảo vệ? Hai cuốn sách không thần thánh hóa nghề y. Chúng đặt người bác sĩ vào thử thách. Và chính thử thách ấy làm nổi bật giá trị nhân văn. Tôi từng nghĩ y học là kỹ thuật. Nhưng sau khi đọc hai tác phẩm này, tôi nhận ra: Y học trước hết là lựa chọn. Lựa chọn đặt bệnh nhân lên trước. Giữa ánh đèn phòng mổ không hắt bóng và bức thành trì của quyền lực, người bác sĩ phải tự xây cho mình một thành trì khác – thành trì của lương tâm. Và đó là lý do tôi yêu cả hai cuốn sách này. Không phải vì chúng kể về bác sĩ. Mà vì chúng nhắc tôi rằng làm bác sĩ là một hành trình đạo đức, trước khi là một nghề nghiệp. Trần Hiếu Nhân
Đó là một lời tự phê bình nghề nghiệp.
Manson nhắc tôi rằng đôi khi phải lên tiếng, và trước hết, phải dám nhìn vào giới hạn của chính mình.
Một người đối diện quyền lực của hệ thống.
Lựa chọn không thỏa hiệp với điều sai.
Lựa chọn không tự ru ngủ mình trong ảo tưởng đã “biết đủ”.